Zeven redenen waarom de inclusieve arbeidsmarkt een hele, hele grote uitdaging is

Zeven redenen waarom de inclusieve arbeidsmarkt een hele, hele grote uitdaging is

Het is lente op de arbeidsmarkt! In ruil voor ingrijpende sociale ‘hervormingen’ mocht de PvdA het mededogen voor de mensen aan de onderkant van de samenleving nieuw leven inblazen. De ParticipatieWet inclusief banenplan is inmiddels geboren. De ramen en deuren van al die sociale werkbedrijven mogen vanaf nu weer open. Over 10 jaar zijn er 125 duizend extra banen gecreëerd voor mensen met arbeidsbeperkingen. Ik zie koeien huppelend van lentevreugd de groene weiden van de echte wereld betreden. 

door Mejo Huizer, werkmarketeer

Onze sociale professionals waren een beetje veel uitgerangeerd, zij kunnen nu – in elk geval een deel van hen – weer heerlijk aan de slag om mensen te helpen. Maar ook de grotere bureaus met werkzoekende consultants weten er raad mee. Hun etalages staan vol met inclusieve producten en adviezen. Ineens weet iedereen hoe het moet.
Waarom gebeurde het daarvoor niet of slechts mondjesmaat? Is het de tijdgeest? Zijn we ineens een stuk socialer geworden? Nee, natuurlijk niet. Integendeel zelfs, als je verjaardagen en nieuws beluisterd. Nederlanders denken en doen steeds individueler, weten zich steeds minder solidair met anderen, zeker met hen die we niet kennen of nodig hebben.

Ik zie zeven redenen , zeven complicerende factoren waarom het met die inclusieve arbeidsmarkt helaas niet zo’n vaart zal lopen.

1. Er is te weinig betaald werk. We hebben nu en de komende jaren gewoon niet genoeg te doen om iedereen in fatsoenlijk betaald werk (vast, flex of zelfstandig) te voorzien. Dan betekent voorrang geven aan de ene werkzoekende, dat de andere het nakijken heeft.

2. In de verdere toekomst verdwijnen steeds meer banen in het middensegment. Automatisering en zo. Dat gaat veel, heel veel meer drukte aan de onderkant opleveren. Meer aanbod zorgt voor grotere concurrentie daar.

3. Het kost simpelweg teveel. Een gemiddelde arbeidsbeperkte zal met een behoorlijke subsidie ‘tewerkgesteld’ moeten worden. Nu hangt er aan een sw-plek ook een behoorlijk prijskaartje, zeker. Maar dat vinden we ook veel te duur. Vandaar dat het nu anders moet. Over een paar jaar blijkt ook deze nieuwe opzet prijzig en wordt de volgende stap gezet.

4. Veel werkgevers doen het vooral uit een soort dwang. Het is de wet die het voorschrijft. Dat is weliswaar politiek besloten, maar komt voort uit een uitruil van belangen. Hoe verder we weg komen van dat sociaal akkoord in 2013, hoe minder het voordeel van de uitruil en hoe meer de verplichting wordt ervaren.

5. Werkzoekers worden steeds mondiger. Zeker de groep die langdurig langs de kant komt te staan, zal zich gaan roeren: Waarom wij niet? Ik zou het niet weten.

6. Het aantal mensen met een arbeidsbeperking zal gaan toenemen. Nu al is de doelgroep uitgebreid. Alles om begrijpelijke redenen. Dat zal opnieuw en opnieuw gebeuren, er zijn namelijk geen vaste grenzen tussen soorten werkzoekenden.
Maar waar ik eigenlijk op doel is dat werkzoekenden individueel ook zullen proberen om bij de doelgroep te gaan horen om zo de kans op werk te vergroten. Dat vind ik ook de burgerlijke plicht om dat dan te doen: Iedere werkzoekende wordt geacht er alles aan te doen om werk te bemachtigen. Er was een tijd dat sommige mensen hun best deden om als arbeidsbeperkte te worden aangemerkt om niet te hoeven werken. Nu zal dat juist andersom gebeuren.

7. Een deel van de mensen met een arbeidsbeperking zal alleen op de reguliere arbeidsmarkt kunnen functioneren als er een vaste, vertrouwde, bekende basis is. We zijn nu juist op weg naar steeds meer flexibel werken. Verandering is de enige constante geldt ook voor het werk en dan niet alleen voor flexbanen. Ook op de vaste werkvloer verandert iedere keer weer wat. Dat vraagt veel van de begeleiding, leiding en werkgever. Maar ook de doorlooptijd van een participatie- of garantiebaan zal gemiddeld niet hoog zijn. Dat betekent een voortdurende carrousel van mensen met een arbeidsbeperking. Kostbaar en dus een groot afbreukrisico.

Mijn conclusie is dat de inclusieve arbeidsmarkt voorlopig een illusie is. Het gaat ‘m op deze manier niet worden. Tenzij we rekening houden met de genoemde factoren. Tenzij we het als serieuze problemen, uitdagingen zien waar ook iets aan gedaan moet worden.
Een inclusieve arbeidsmarkt is zeker de moeite waard. Maar daar is wel méér voor nodig.

Het gaat alleen lukken als het ook gevoed wordt uit een inclusieve samenleving, als inclusiviteit een intrinsieke waarde wordt doordat we er als samenleving ook echt voor kiezen.
Dat zie ik in deze tijd, met toenemende ongelijkheid, matige economische groei en neoliberale geesten, niet zo snel gebeuren. Maar ik werk graag mee aan het tegendeel.

Als door bliksem getroffen

Op een dag wordt de werkgeversvoorman plotsklaps wakker met het besef dat het beter moet. Al die mensen zonder werk, zonder passende arbeid, werkend in geïsoleerde gebouwen ergens achteraan op een fabrieksterrein. Hij was er vorige week nog geweest. Een vriend had – tegen een schappelijke prijs – een grote ompakklus uitbesteed aan een groep sw-ers. Goeie deal trouwens.

Het is vier uur, waar ga je naar toe? vraagt zijn partner met een half oog. Ik ga de wereld beter maken, en daar ga ik nu aan beginnen Olivia! Om half acht heeft PieterJan zijn plan tot in de puntjes klaar. Zoals gebruikelijk zal zijn secretaresse over een half uur de mail openen, verwerken en doorsturen naar de leden van de vereniging, naar de redactie van de website, naar de pers, en niet te vergeten naar studievriend Rutte.

Plim-plom-plim-plam. Om negen uur gaat de eerste telefoon. Het ontbijt is net klaar, de krant gelezen (dat kost altijd maar 10 minuten dankzij de chocoladeletters) en de chat-app met de kinderen gecheckt (hij is een modern man).
Nu voelt PieterJan ineens wel wat zenuwen opstijgen uit het middenrif. Wat heb ik eigenlijk gedaan? Oei, het is de vice-voorzitter. Altijd kritisch, die vrouw, maar straks een beste opvolger. “Wat heb je gedaan PéJé? Geweldig! Eindelijk gaan we eens op de bres staan voor mensen die dat nodig hebben. De sociale media ontploffen al bijna, je #inclusief is trending.“

Als even later ook de tweede telefoon gaat, “Ja met Mark hier, kerel wat een goed voorstel, daar gaan we werk van maken, haha”, wordt PieterJan badend in het zweet wakker. Nachtmerrie? vraagt een slaperige stem naast hem.

Ondertussen aan de onderkant van de arbeidsmarkt: Hoed u voor de desillusie!

 

 

Lees ook:

Tags assigned to this article:
banenplanonderkantparticipatiepolitieksw